Բառարան

Հայաստանի հարկային մարմինը։ Վարում է դրամարկղերի գրանցամատյանը, վերահսկում է մակնշման համակարգը և սպասարկում src.am պորտալը։ Երբ ասում են «ՊԵԿ-ում գրանցված է», նշանակում է՝ ունի ֆիսկալ կտրոն տրամադրելու լիազորությունը։

Հարկային օրենսգրքի երկու հոդվածները, որոնք կարգավորում են դրամարկղերը։ Հոդված 380-ը՝ սարքային ֆիսկալ դրամարկղերի մասին, հոդված 380.1-ը՝ էլեկտրոնային (վիրտուալ) դրամարկղերի։ Կանոնական տեքստը՝ ARLIS իրավական բազայում։

Հայաստանի էլեկտրոնային ստորագրությունների ազգային հավաստագրման մարմինը։ Տրամադրում է վկայագրեր, որոնցով դրամարկղերն ու վաճառողները ստորագրում են կտրոնները՝ նախքան ՊԵԿ ուղարկելը։ Ֆիսկալիզացիայի մեծ մասը սկսվում է EKENG-ի վկայագրով։

EKENG-ի ինքնության վկայագրի հոսքի երկու բաղադրիչը, որոնք օգտագործվում են դրամարկղի կողմից։ CSR-ը գեներացվում է տեղում և ներկայացվում EKENG-ին. EKENG-ը վերադարձնում է CRT, որով դրամարկղը ստորագրում է կտրոնները՝ նախքան ՊԵԿ ուղարկելը։ Հիմնականում ծրագրավորողների տերմին. հանդիպում է վիրտուալ ՀԴՄ-ի ինտեգրման ժամանակ։

Հարկ վճարողի հաշվառման համարը։ Ութ նիշանոց նույնականացուցիչ, որը ՊԵԿ-ը տրամադրում է յուրաքանչյուր բիզնեսի և անհատ ձեռնարկատիրոջ։ Անհրաժեշտ է դրամարկղի գրանցման համար, տպվում է յուրաքանչյուր ֆիսկալ կտրոնի վրա։

Ֆիզիկական ֆիսկալ դրամարկղ՝ վաճառքի կետում տեղադրված սարքը, որը տպում է կտրոնը և յուրաքանչյուր վաճառքը գրեթե իրական ժամանակում ուղարկում է ՊԵԿ։ Հայաստանում վաճառվող յուրաքանչյուր ՀԴՄ պետք է ՊԵԿ-ի կողմից հաստատված լինի։ ՊԵԿ-ն իր ՀԴՄ էջում պահում է երկու բաց ցանկ՝ որ մոդելներն են հաստատված, և որ ընկերություններին է թույլ տրված դրանք վերանորոգել։ Երկու ֆայլերն էլ PDF են և միայն հայերեն։

Անգլերեն հապավումը. Հայաստանի շուկայի անգլալեզու օգտագործումը տարբեր է, և տարբերակները հավասարապես չեն տարածված.

• HDM — հայերեն ՀԴՄ-ի ուղղակի տառադարձումը։ Չնայած որ սա պարզ կաղապար է, հենց HDM-ն է գերիշխում իրական օգտագործման մեջ. Հայաստանի պետական ծառայությունների դարպասը գրում է «Cash Register (known in Armenia as HDM)», src.am-ի ֆայլերը (uc_hhpek_hdm_*) և ինտեգրման գրադարանները հենց այն են օգտագործում։
• Cash register / electronic cash register — նկարագրական, ամբողջական ձևով։ Այսպես է գրում ինքը ՊԵԿ-ն իր անգլալեզու լուրերում, Հարկային օրենսգրքի անգլերեն տարբերակը և լրատվամիջոցների մեծ մասը։
• ECR — ընդհանուր անգլերեն հապավումը "electronic cash register"-ի համար։ Հայաստանի շուկայի մասին տեքստերում ամբողջական արտահայտությունը կա, հապավումը՝ գործնականում ոչ։ Չի օգտագործվում։
• CRM — հանդիպում է src.am-ի մենյուի title_en մետատվյալում, սակայն բուն տեքստում երբեք չի երևում և շփոթվում է Customer Relationship Management-ի հետ։ Ոչ մի տեղ չի գերիշխում։

Ծրագրային դրամարկղ։ Իրավաբանորեն նույնն է, ինչ ֆիզիկականը (Հարկային օրենսգրքի 380.1 հոդված), բայց աշխատում է մատակարարի սերվերներում և տրամադրում է HTTP API։ Օգտագործվում է առցանց խանութների, շուկաների և PoS հավելվածների համար։ Տես՝ մատակարարների կատալոգը։

Անվանումը. Իրավական հայերեն տերմինը՝ «էլեկտրոնային ՀԴՄ» (380.1 հոդված-ով)։ Հայաստանի շուկայի անգլալեզու օգտագործումը երկու վենդորական ապրանքանիշի միջև է — ոչ մեկը արդյունաբերական ստանդարտ չէ, և ավելի տեսանելիի մոտ կա անգլերեն բախում.

• VCR — vcr.am-ի ապրանքանիշը (նրանց անգլերեն գլխավոր էջում 223 հիշատակում որպես ապրանքանիշ + 42՝ «virtual cash register» նկարագրությամբ)։ Նշում. ստանդարտ անգլերենում «VCR»-ը առաջին հերթին Video Cassette Recorder (տեսամագնիտոֆոն) է. հայկական ֆիսկալ տեխնոլոգիաների շրջանակից դուրս գտնվող ընթերցողը հապավումը հենց այդպես կկարդա՝ նախքան դրամարկղի իմաստին հասնելը։ fiscal.am-ը հենց դրա համար արձակ տեքստում հապավումը չի օգտագործում։
• EHDM — ehdm.am / PayX+ ՍՊԸ-ի ապրանքանիշը (նրանց գլխավոր էջում 18 հիշատակում)։ Բախում չկա, բայց դեռ վենդորական է։

Ինքնին օրենքում ո՛չ VCR, ո՛չ EHDM չկա։ fiscal.am-ը արձակ տեքստում օգտագործում է «վիրտուալ դրամարկղ»՝ վենդորական ապրանքանիշները նշելով այնտեղ, որտեղ համատեքստը պահանջում է։

Տնտեսական միությունը, որի անդամ է Հայաստանը։ Ֆիսկալիզացիային վերաբերում է անուղղակի. ապրանքների պարտադիր մակնշման կատեգորիաների ներդրման ժամանակացույցն ընթանում է ԵԱՏՄ շրջանակով։ Հայաստանի մակնշման համակարգը համապատասխանեցված է ԵԱՏՄ-ի ժամանակացույցին։

Հայաստանի մակնշման ազգային օպերատորը՝ համակարգը, որը կարգավորվող ապրանքներին (դեղեր, ըմպելիքներ, կաթնամթերք և այլն) տրամադրում է եզակի DataMatrix կոդեր՝ ըստ կառավարության որոշումներով սահմանված, կատեգորիա առ կատեգորիա ժամանակացույցի՝ ԵԱՏՄ շրջանակում։ Դրամարկղում կոդերը «մարվում» են e-Mark Receipt հավելվածների միջոցով, որոնք միաժամանակ շփվում են e-Mark-ի և ՊԵԿ-ի հետ։ Ընթացիկ ներդրման ինտեգրման մասին՝ տես մակնշման համակարգը։

2D բարկոդի ստանդարտ։ Կարգավորվող ապրանքների վրա տպվող մակնշման կոդը DataMatrix է. դրամարկղի սկաները կարդում է այն՝ e-Mark համակարգով կոդը մարելու համար։ Հին 1D-լազերային սկաներները չեն կարդում. մակնշված ապրանքներ վաճառող բիզնեսներին պետք են 2D-ընդունակ սկաներներ։

Կտրոն, որը գրանցված է ՊԵԿ-ում և կրում է ստուգելի QR կոդ ու եզակի ֆիսկալ համար։ Ոչ-ֆիսկալ կտրոն տրամադրելը այնտեղ, որտեղ պետք է ֆիսկալը, տուգանվող խախտում է՝ Հարկային օրենսգրքի 416 հոդվածով։ Տես՝ Ֆիսկալ կտրոնի անատոմիա։

Կտրոնի գրանցումից հետո ՊԵԿ-ի վերադարձրած եզակի նույնականացուցիչը։ Տպվում է կտրոնի վրա և կոդավորվում QR կոդի մեջ։ Առանց ֆիսկալ համարի կտրոնը իրավաբանորեն ֆիսկալ չէ։

ՊԵԿ-ի գրանցման ձև՝ դրամարկղը (սարքայինը կամ վիրտուալը) կոնկրետ վաճառքի կետի վրա հաշվառելու համար։ Սովորաբար ներկայացվում է հարկ վճարողի անձնական կաբինետի միջոցով՝ file-online.taxservice.am։ ՊԵԿ-ը ձևերի կոդերն ու դաշտերը պարբերաբար փոփոխում է — ընթացիկ ձևանմուշը ճշտեք հաշվապահի հետ կամ ուղղակիորեն կաբինետում։